به یاد محمد علی فروغی

در پنجم آذر 1321 وزير مختار  منتخب ايران در آمريكا  كه آماده سفر به اين كشور مي شد بر اثر حمله قلبي در گذشت . اين شخص محمد علي فروغي ( ذكاء المك) بود كه در شهريور 1320 به اصرار و تمناي ديكتاتور هراسان از متفقين ، دوباره به عرصه سياست بازگشته و طي 14 روز مذاكرات فشرده با نماينده انگليس در ايران ، بالاخره مقدمات استعفاي رضا شاه را فراهم ساخت . در حقيقت ادامه حكومت پهلوي و دوام آن تا 37 سال بعد (1357) مديون اهتمام و تلاش فروغي بود و اگر اين شخص نبود ، شايد طومار خاندان پهلوي خيلي زودتر از سال 57 در هم پيچيده مي شد .

فروغي در سال 1254 شمسي در  خانداني يهودي الاصل كه از بغداد به اصفهان  نقل مكان كرده بودند به دنيا آمد  پدر وي محمد حسين فروغي اصفهاني (1217ش)نام داشت كه در دربار ناصر الدين شاه ، در خدمت محمد حسن خان اعتماد السلطنه  وزير انطباعات وقت بود و دستي برقلم  داشت و شعر هم مي سرود . در سال 1272 شمسي لقب ذكا ء الملك ( آفتاب مملكت ) از طرف شاه به پدر فروغي اعطاء شد.

محمد علي فروغي تحصيلات اوليه خود را نزد پدر فرا گرفت وظرف هفت سال علوم آن زمان را آموخت و سپس با تلاش اعتماد السلطنه وارد دار الفنون شد.

فروغي از كساني بود كه به احمد شاه توصيه مي كرد كه استعفا كند  و بعد از به قدرت رسيدن رضا خان دو بار نخست وزير شد و در  بار دوم نخست وزيري  فروغي ، حادثه مسجد گوهر شاد به وقوع پيوست و  وقتي كه نخست وزير شفاعت عامل حادثه گوهر شاد ، محمد ولي خان اسدي نايب توليت آستان قدس را  نزد رضا خان  خواستار شد ، مورد غضب واقع شده و خانه نشين شد تا اينكه شهريور 1320 فرا رسيد .

رضا شاه با التماس موفق شد رضايت فروغي را براي نخست وزيري جلب كند و انگليسي ها به شاه فهمانده بودند كه فقط سه نفر  از رجال قديمي مملكت حاضر هستند مذاكره كنند و فروغي يكي از آن سه نفر بود ( دو نفر ديگر  سيد ضياء و قوام بودند) .

تقدير چنين بود كه عامل تاجگذاري رضا شاه بار ديگر به كمك اين خاندان بيايد و پسر  شاه را به قدرت برساند و دست ديگر مدعيان رسيدن به تاج و تخت را كوتاه كند .

فروغي در طول حيات سياسي خود ، پنچ بار وزير امور خارجه ، چهار بار وزير دارايي، سه بار وزير دادگستري ، چهار بار وزير جنگ ، يك بار وزير اقتصاد ، يك بار كفيل نخست وزير ، يك بار رئيس مجلس شوراي ملي  و سه بار نخست وزير شد .

بعد ديگر زندگي فروغي  شخصيت علمي  وي مي باشد نامبرده  دانشمند ، فيلسوف و اديب ممتازي بود و آثار متعددي از خود به جاي گذاشته كه شايد كتاب « سير حكمت در اروپا » مهمترين اثر وي باشد .

پی نوشت :

دو روز پیش در پنجم آذر این مطلب را آماده کردم ولی سایت بلاگفا هر بار برای آپ دیت کردن پیام اشتباه می داد و مشکل را ناشی از ترافیک عنوان می کرد .